Yabancılar Hukuku

Bursa; sanayisi, üniversiteleri ve sağlık turizmiyle her yıl binlerce yabancıyı ağırlayan bir şehir. Türkiye'de çalışan, okuyan, evlenen ya da yatırım yapan yabancılar için tek bir eksik belge, süresi kaçırılmış bir uzatma başvurusu veya hatalı bir beyan; ikamet izninin reddine, sınır dışı etme kararına ve yıllarca sürebilecek bir giriş yasağına yol açabilir. Bu yazıda yabancılar hukukunun temel konularını, hak kaybı yaşamamanız için bilmeniz gereken sürelerle birlikte ele alıyoruz.

Yabancılar Hukuku Nedir?

Yabancılar hukuku, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan gerçek kişilerin Türkiye'deki hukuki statüsünü düzenler. Yabancıların ülkeye girişi, kalışı, çalışması, mülk edinmesi ve gerektiğinde ülkeden çıkarılması bu alanın kapsamına girer. Uygulamanın merkezinde Göç İdaresi Başkanlığı ve il göç idaresi müdürlükleri bulunur.

Yabancılar hukukunda verilen kararların büyük bölümü idari işlemdir. Bu nedenle uyuşmazlıklar çoğunlukla idare mahkemelerinde, kısa dava süreleri içinde çözülür. Bazı kararlara karşı ise sulh ceza hakimliğine başvurulur. Hangi işleme karşı hangi mercie ve hangi sürede başvurulacağını bilmek, bu alanda hayati önem taşır.

İkamet İzni Türleri

Türkiye'de vize veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden daha uzun kalmak isteyen yabancıların ikamet izni alması gerekir. 6458 sayılı Kanun'da düzenlenen başlıca ikamet izni türleri şunlardır:

Geçerli bir çalışma izni ve Turkuaz Kart, ikamet izni yerine de geçer.

İkamet İzni Başvurusu ve Reddi

İkamet izni başvuruları elektronik ortamda yapılır ve ardından il göç idaresi müdürlüğünde randevu ile belgeler teslim edilir. Uzatma başvurularının, mevcut iznin süresi dolmadan yapılması zorunludur. Süresi dolduktan sonra yapılan başvurular reddedilebilir ve yabancı hakkında idari para cezası ile sınır dışı etme işlemleri gündeme gelebilir.

İkamet izni başvurusunun reddi veya mevcut iznin iptali halinde, karara karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Ret kararının gerekçesi (sağlık sigortası eksikliği, adres sorunu, gelir yetersizliği, kamu düzeni değerlendirmesi vb.) dava stratejisini belirler. Bazı durumlarda eksikliğin giderilerek yeni bir başvuru yapılması, dava açmaktan daha hızlı sonuç verebilir.

Çalışma İzni ve Turkuaz Kart

Yabancıların Türkiye'de çalışabilmesi için kural olarak çalışma izni almaları gerekir. Çalışma izni başvuruları, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu çerçevesinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na yapılır. Yurt içinde başvurularda işveren, yurt dışında ise yabancı önce Türkiye'nin dış temsilciliğine başvurur.

Çalışma izni süreli, süresiz, bağımsız ve Turkuaz Kart gibi türlere ayrılır. İzinsiz çalışma; hem yabancı hem de işveren için idari para cezası doğurur ve yabancı açısından sınır dışı etme sebebi oluşturabilir. Çalışma izni başvurusunun reddine karşı da idari başvuru ve dava yolları açıktır.

Sınır Dışı Etme (Deport) Kararları

Sınır dışı etme kararı, yabancılar hukukunun en ağır sonuçlu işlemlerinden biridir. Kamu düzeni veya güvenliği açısından tehdit oluşturma, ikamet veya çalışma izni olmadan kalma ya da çalışma, sahte belge kullanma ve vize ihlalleri gibi sebeplerle valilik tarafından verilir.

Bu kadar kısa bir sürede dava dilekçesinin hazırlanması; yabancının aile bağları, Türkiye'deki ikamet süresi, menşe ülkesine gönderilmesi halinde maruz kalabileceği riskler ve kararın gerekçesindeki eksikliklerin ortaya konması gerekir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin aile hayatına saygı ve işkence yasağına ilişkin hükümleri, bu davalarda sıkça başvurulan dayanaklardır.

İdari Gözetim ve İtiraz

Hakkında sınır dışı etme kararı verilen bazı yabancılar, geri gönderme merkezlerinde idari gözetim altına alınabilir. İdari gözetim süresi kural olarak altı ayı geçemez; ancak kanunda belirtilen hallerde en fazla altı ay daha uzatılabilir.

İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hakimliğine başvurulabilir. Bu başvuru için kanunda belirli bir süre öngörülmemiştir ve hakimlik başvuruyu beş gün içinde sonuçlandırır. İdari gözetim yerine, belirli bir adreste ikamet etme ve bildirimde bulunma gibi alternatif yükümlülükler de talep edilebilir.

Giriş Yasağı ve Tahdit Kodları

Türkiye'den sınır dışı edilen veya vize süresini aşarak çıkış yapan yabancılar hakkında, belirli sürelerle Türkiye'ye giriş yasağı konulabilir. Bu yasaklar, sistemde "tahdit kodu" olarak adlandırılan harf ve rakamlardan oluşan kodlarla kayıt altına alınır. Giriş yasağının süresi kural olarak beş yılı geçemez; kamu düzeni ve güvenliği bakımından ciddi tehdit bulunan hallerde bu süre uzatılabilir.

Giriş yasağının kaldırılması veya süresinin kısaltılması için Göç İdaresi'ne idari başvuru yapılabilir; başvurunun reddi halinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Vize ihlali nedeniyle konulan yasaklarda, ihlal süresi ve ödenen cezalar yasağın süresini doğrudan etkiler.

Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Yabancılar Türk vatandaşlığını 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nda belirtilen yollarla kazanabilir. Başlıca yollar şunlardır:

• Genel yoldan: Başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl Türkiye'de ikamet etme, Türkçe bilme, geçimini sağlama ve iyi ahlak sahibi olma gibi şartlarla.
• Evlilik yoluyla: Bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olma ve evliliğin devam etmesi şartıyla. Evlilik, vatandaşlığı kendiliğinden kazandırmaz.
• İstisnai yoldan (yatırım): Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen tutarda taşınmaz edinimi, banka mevduatı veya sabit sermaye yatırımı gibi yollarla. Güncel tutarlar ve şartlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebilir.

Vatandaşlık başvurusunun reddine karşı da idari yargı yolu açıktır. Özellikle evlilik yoluyla yapılan başvurularda "evliliğin vatandaşlık amacıyla yapılıp yapılmadığı" yönündeki inceleme, sık görülen ret sebepleri arasındadır.

Yabancılar Hukuku Avukatının Rolü

Yabancılar hukukunda dava süreleri çok kısa, idari süreçler ise teknik ve belge yoğundur. Avukat; ikamet ve çalışma izni başvurularının eksiksiz hazırlanmasından, sınır dışı etme ve idari gözetim kararlarına karşı acil başvurulara, giriş yasaklarının kaldırılmasından vatandaşlık başvurularına kadar her aşamada yabancıyı temsil eder.

Yabancıların Türkiye'de taşınmaz edinimi de karşılıklılık ilkesi ve 2644 sayılı Tapu Kanunu'ndaki sınırlamalar çerçevesinde hukuki inceleme gerektirir. Bursa'da yaşayan veya Bursa'da yatırım yapmak isteyen yabancılara büromuz, gerektiğinde tercüman desteğiyle hukuki danışmanlık sunmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular