İdare Hukuku

Bir belediyenin yıkım kararı, bir kamu kurumunun atama işlemi, verilen bir disiplin cezası ya da reddedilen bir ruhsat başvurusu… İdarenin aldığı kararlar hayatımızın pek çok alanını doğrudan etkiler. İdare hukukunda en önemli kural, hakkın varlığı kadar hakkın süresinde aranmasıdır. Bu yazıda; idari dava türlerini, dava açma sürelerini ve idareye karşı haklarınızı nasıl koruyabileceğinizi sade bir dille ele alıyoruz.

İdare Hukuku Nedir?

İdare hukuku, kamu hizmetlerini yürüten idarenin teşkilatını, faaliyetlerini ve bireylerle ilişkilerini düzenleyen kamu hukuku dalıdır. İdarenin tek taraflı olarak tesis ettiği ve bireylerin hukuki durumunu etkileyen kararlarına idari işlem, fiili davranışlarına ise idari eylem denir.

Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. İdari işlemler; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygun olmak zorundadır. Bu unsurlardan herhangi birinde sakatlık bulunması, işlemin iptaline yol açar.

İdari Dava Türleri: İptal ve Tam Yargı

2577 sayılı Kanun'a göre başlıca idari dava türleri iptal davası ve tam yargı davasıdır:

İptal davası açabilmek için işlem nedeniyle kişisel, meşru ve güncel bir menfaatin ihlal edilmiş olması yeterlidir. Tam yargı davasında ise davacının bir hakkının doğrudan ihlal edilmiş olması gerekir. İptal ve tam yargı davaları birlikte de açılabilir.

Dava Açma Süreleri

İdari davalarda süreler hak düşürücüdür; yani süre geçtikten sonra dava açma hakkı tamamen ortadan kalkar ve mahkeme bu durumu kendiliğinden dikkate alır. Genel kurallar şöyledir:

• İdare mahkemelerinde dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hallerde 60 gündür; vergi mahkemelerinde bu süre 30 gündür.
• Süre, yazılı bildirimin (tebliğin) yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren başlar. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan tarihinden başlar.
• İdareden bir işlem veya eylem yapılması istendiğinde, 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (zımni ret) ve bu tarihten itibaren dava açma süresi işlemeye başlar.
• Dava açma süresi içinde üst makama başvurulması, işleyen süreyi durdurur.

Yürütmenin Durdurulması

İdari dava açılması, kural olarak dava konusu işlemin uygulanmasını durdurmaz. Örneğin bir yıkım kararına karşı dava açılmış olsa bile, mahkeme aksine karar vermedikçe idare yıkımı gerçekleştirebilir. Bu nedenle çoğu davada yürütmenin durdurulması talebi hayati önemdedir.

Yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için iki şartın birlikte bulunması gerekir: İdari işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğması. Mahkeme gerekli görürse teminat isteyebilir. Yürütmenin durdurulması talebi hakkında verilen kararlara karşı, tebliğden itibaren 7 gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir.

Memur ve Kamu Personeli Uyuşmazlıkları

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi personel ile diğer kamu görevlilerinin atama, nakil, görevden uzaklaştırma, disiplin cezası, sınav ve güvenlik soruşturması gibi konulardaki uyuşmazlıkları idari yargıda çözülür. Devlet memurlarına verilebilecek disiplin cezaları; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarmadır.

Disiplin soruşturmasında memura savunma hakkı tanınması zorunludur; savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde disiplin kuruluna itiraz edilebilir; itiraz sonucunda verilen karara veya diğer cezalara karşı idare mahkemesinde dava açılabilir. Soruşturmadaki usul hataları ve zamanaşımı süreleri, bu davalarda sıklıkla iptal sebebi olur.

İdarenin Sorumluluğu ve Tam Yargı Davası

İdare, kamu hizmetinin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi halinde hizmet kusuru nedeniyle sorumludur. Bazı durumlarda ise idarenin kusuru olmasa bile, risk ilkesi veya fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi gereğince kusursuz sorumluluk söz konusu olur.

İdari eylemden doğan zararlar için dava açmadan önce idareye başvurulması zorunludur. Bu başvuru, eylemi öğrenme tarihinden itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılmalıdır. İdarenin başvuruyu reddetmesi veya 30 gün içinde cevap vermemesi halinde, 60 gün içinde tam yargı davası açılabilir. Kamu hastanelerindeki tıbbi hatalar da bu kapsamdadır; ayrıntılı bilgi için Sağlık Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kamulaştırma ve Kamulaştırmasız El Atma

İdare, kamu yararı gerektirdiğinde bedelini peşin ödemek şartıyla özel mülkiyetteki taşınmazları 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'na göre kamulaştırabilir. Kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal davası, bedele ilişkin uyuşmazlıklarda ise adli yargıda dava yolu açıktır. Kamulaştırma işlemine karşı dava açma süresi, tebligattan itibaren 30 gündür.

İdarenin bir taşınmaza kamulaştırma yapmadan fiilen el koyması (yol, park, okul alanı olarak kullanması) veya imar planıyla taşınmazı kamu hizmetine ayırıp uzun yıllar kamulaştırmaması halinde kamulaştırmasız el atma söz konusu olur. Bu durumda malik, taşınmazın bedelini ve uğradığı zararı talep edebilir.

Kanun Yolları: İstinaf ve Temyiz

İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, kanunda belirtilen parasal sınırlar ve istisnalar saklı kalmak üzere, tebliğden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusunda bulunulabilir. Bursa İdare Mahkemelerinin kararlarına karşı istinaf incelemesini Bursa Bölge İdare Mahkemesi yapar.

Bölge idare mahkemesi kararlarına karşı ise kanunda sayılan hallerde, yine 30 gün içinde Danıştay'a temyiz yoluna başvurulabilir. Temyiz incelemesi sınırlı sebeplerle yapılır; bu nedenle ilk derece ve istinaf aşamalarındaki dilekçelerin eksiksiz ve güçlü hazırlanması belirleyicidir.

İdare Hukuku Avukatının Rolü

İdare hukukunda davaların büyük kısmı, esasa girilmeden süre aşımı, yanlış merci veya hatalı dava türü nedeniyle kaybedilir. Bir idare hukuku avukatı; işlemin niteliğini ve uygulanacak süreyi doğru tespit eder, gerekirse önce idari başvuru yolunu kullanır, yürütmenin durdurulması talebini güçlü gerekçelerle destekler ve bilirkişi incelemelerini takip eder.

Büromuz; imar ve yıkım kararları, memur disiplin cezaları, ruhsat işlemleri, idari para cezaları, kamulaştırma ve tam yargı davaları başta olmak üzere Bursa İdare Mahkemeleri ve Bursa Bölge İdare Mahkemesi nezdinde hukuki destek sunmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular