Ceza Hukuku

Asliye Ceza Mahkemesi: Dava Süreci, Duruşma, Hüküm Türleri ve İstinaf Rehberi (2026)

Asliye ceza mahkemesi, ağır ceza mahkemesinin görev alanına girmeyen suçlara ilişkin ceza davalarına bakan ilk derece mahkemesidir. Kasten yaralama, tehdit, hakaret, hırsızlık, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, mala zarar verme, ısrarlı takip ve trafik güvenliğini tehlikeye sokma gibi en sık karşılaşılan suçların yargılaması bu mahkemelerde yapılır. Bu rehberde asliye ceza davasının iddianameden kesinleşmeye kadar nasıl ilerlediğini; tensip, basit yargılama, duruşma, esas hakkında mütalaa ve son söz aşamalarını; beraat, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), erteleme ve adli para cezası gibi karar türlerini; istinaf ve temyiz sürelerini güncel mevzuat ve yüksek mahkeme kararlarıyla adım adım anlatıyoruz.

Son güncelleme: 8 Kasım 2026 · Av. Zeki Kaner · Okuma süresi: yaklaşık 27 dakika
Kısa Cevap

Asliye ceza mahkemesi; ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar ile kanunda ağır ceza mahkemesine bırakılan suçlar dışındaki ceza davalarına bakar (5235 sayılı Kanun m. 11–12). Dava, savcının iddianamesinin mahkemece kabulüyle başlar. Mahkeme ya basit yargılama usulüyle duruşma yapmadan karar verir ya da duruşma açarak sanığın sorgusunu yapar, delilleri toplar, savcının esas hakkındaki mütalaasını alır ve son sözü sanığa vererek hükmünü kurar.

Hüküm; beraat, mahkûmiyet, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), erteleme, adli para cezasına çevirme, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı şeklinde olabilir. Karara karşı gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulur. Beş yıl veya daha az hapis cezalarına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddi kararları kural olarak temyiz edilemez; bu nedenle asliye ceza davalarının büyük kısmı istinaf aşamasında kesinleşir.

Size iddianame, tensip zaptı veya duruşma davetiyesi tebliğ edildiyse ilk yapılacaklar: (1) Tebliğ tarihini not edin; mahkemenin adı ve esas numarasını kaydedin. (2) İddianamedeki suç isnadını, sevk maddelerini ve delilleri dikkatle okuyun. (3) Duruşmaya katılamayacaksanız mazeretinizi önceden mahkemeye bildirin; gelmemek zorla getirme kararına yol açabilir. (4) Basit yargılama kapsamında size yazılı savunma için süre verildiyse bu süreyi kaçırmayın. (5) Lehinize olan belge, kamera kaydı, mesaj ve tanıkları listeleyin; duruşmadan önce dilekçeyle sunun. (6) Hükümden sonra istinaf süresi iki haftadır; süre geçerse karar kesinleşir.

Asliye Ceza Mahkemesi – Temel Süreler ve Aşamalar

Aşama Süre / Kural Dayanak
İddianamenin iadesi Mahkeme, iddianamenin verilmesinden itibaren 15 gün içinde iade edebilir; iade edilmezse kabul edilmiş sayılır CMK m. 174
Çağrı ile duruşma arası Çağrı kağıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta CMK m. 176
Basit yargılama Üst sınırı iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası gerektiren suçlar · yazılı savunma süresi · cezada dörtte bir indirim CMK m. 251–252
Katılma Mağdur ve suçtan zarar gören, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar davaya katılabilir CMK m. 237
HAGB İki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası · beş yıl denetim süresi CMK m. 231
Hapis cezasının ertelenmesi İki yıl veya daha az hapis (çocuk ve 65 yaşını bitirenlerde üç yıl) · bir ila üç yıl denetim TCK m. 51
İstinaf Gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta CMK m. 273
Temyiz Gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta · beş yıl veya daha az hapiste esastan ret kararları kural olarak temyiz edilemez CMK m. 286, 291
Bireysel başvuru Kanun yollarının tüketilmesinden itibaren 30 gün 6216 s. K. m. 47

Asliye Ceza Mahkemesi Nedir?

Türk ceza yargılamasında ilk derece mahkemeleri asliye ceza ve ağır ceza mahkemeleridir. 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 11. maddesine göre asliye ceza mahkemeleri, kanunlarla sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevleri dışında kalan dava ve işlere bakar. Sulh ceza hâkimlikleri ise yargılama yapmaz; soruşturma evresinde tutuklama, arama, el koyma gibi işlemlere ve itirazlara karar verir.

Asliye ceza mahkemesi tek hâkimli bir mahkemedir. Ağır ceza mahkemesi ise bir başkan ve iki üyeden oluşan heyet hâlinde çalışır. Duruşmalarda Cumhuriyet savcısı hazır bulunur; sanık, müdafii, katılan ve vekili de yargılamaya katılır.

Asliye Ceza ile Ağır Ceza Mahkemesi Arasındaki Fark

Asliye Ceza Mahkemesi Ağır Ceza Mahkemesi
Görev Ağır cezanın görevi dışındaki suçlar Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis gerektiren suçlar ile kanunda sayılan diğer suçlar
Yapı Tek hâkim Başkan ve iki üye (heyet)
Basit yargılama Uygulanabilir Uygulanmaz
Zorunlu müdafi Kural olarak sanığın istemine bağlı (çocuk, malul, sağır-dilsiz sanıklar hariç) Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda istem aranmaksızın
İstinaf mercii Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi

Asliye Ceza Mahkemesinde Görülen Başlıca Suçlar

  • Kişilere karşı suçlar: Kasten yaralamanın basit ve bazı nitelikli hâlleri, tehdit, hakaret, şantaj, ısrarlı takip, kişilerin huzur ve sükûnunu bozma, konut dokunulmazlığının ihlali.
  • Malvarlığına karşı suçlar: Hırsızlık, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, mala zarar verme, karşılıksız yararlanma.
  • Trafik ve taksirli suçlar: Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (alkollü araç kullanımıyla bağlantılı dosyalar dâhil), taksirle yaralama ve taksirle öldürmenin temel hâli.
  • Uyuşturucu: Kullanmak için uyuşturucu madde satın alma, kabul etme veya bulundurma (TCK m. 191).
  • Özel kanunlar: Ruhsatsız silah bulundurma (6136 sayılı Kanun), bilişim suçları, kişisel verilere ilişkin suçlar ve benzeri.

7571 sayılı Kanun (11. Yargı Paketi, RG 25.12.2025) ile nitelikli dolandırıcılık suçunun yargılaması da asliye ceza mahkemelerine bırakılmış ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu bu dosyalar için bazı asliye ceza mahkemelerini ihtisas mahkemesi olarak belirlemiştir. Derdest dosyalarda görev ve tutukluluk süreleri bakımından geçiş hükümlerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Asliye Ceza Davası Nasıl Başlar? İddianame ve Tensip

Soruşturma aşamasında yeterli şüphe oluştuğunu değerlendiren savcı, iddianame düzenleyerek dosyayı asliye ceza mahkemesine gönderir. Soruşturma sürecinin ayrıntıları için soruşturma aşaması rehberimize göz atabilirsiniz. Mahkeme, iddianameyi ve soruşturma evrakını inceler; iddianame kanuna aykırı düzenlenmişse veya eksik araştırma varsa on beş gün içinde savcılığa iade edebilir. Süresi içinde iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır ve kovuşturma aşaması başlar (CMK m. 174–175).

Asliye ceza mahkemesi dava süreci: iddianamenin kabulü, tensip, basit yargılama veya duruşma, sorgu, deliller, esas hakkında mütalaa, son söz, hüküm ve istinaf
Asliye ceza davasının iddianameden hükme kadar adımları

İddianamenin kabulünden sonra mahkeme tensip zaptı düzenler. Tensiple duruşma günü belirlenir; iddianame sanığa tebliğ edilir; sanık, tanıklar ve bilirkişiler çağrılır; eksik belgelerin getirtilmesine karar verilir (CMK m. 175–177). Sanığa iddianame ile birlikte, varsa istediği delillerin toplanmasını talep edebileceği de bildirilir. Çağrı kağıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunmalıdır (CMK m. 176).

  • Tebligat adresi: Tebligatlar kural olarak adres kayıt sistemindeki adrese veya e-Tebligat adresine yapılır. Adres değişikliğinin bildirilmemesi, kişinin haberi olmadan yargılamanın ilerlemesine yol açabilir.
  • Delil talebi: Sanık, duruşmadan önce tanık dinletilmesini, kamera kaydı veya kurum yazısı getirtilmesini, bilirkişi incelemesi yapılmasını dilekçeyle isteyebilir. Talebin reddi gerekçeli olmalıdır.
  • UYAP: Dava dosyasının seyri, duruşma tarihleri ve ara kararlar e-Devlet ve UYAP Vatandaş Portal üzerinden takip edilebilir; avukat dosyanın tamamını inceleyebilir.

Asliye Ceza Mahkemesinde Basit Yargılama Usulü

Basit yargılama usulü, yalnızca asliye ceza mahkemelerinde uygulanabilen ve duruşma yapılmadan dosya üzerinden karar verilmesini sağlayan bir yargılama yoludur (CMK m. 251). Adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda, iddianamenin kabulünden sonra ve duruşma günü belirlenmeden önce mahkeme bu usulü uygulamaya karar verebilir.

  1. İddianame sanığa, mağdura ve şikâyetçiye tebliğ edilir; taraflardan belirtilen süre içinde yazılı beyan ve savunmalarını vermeleri istenir.
  2. Mahkeme, süre dolduktan sonra duruşma yapmadan hükmünü kurar. Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.
  3. Hapis cezası, şartları varsa seçenek yaptırımlara çevrilebilir, ertelenebilir veya sanığın yazılı olarak karşı çıkmaması kaydıyla hükmün açıklanması geri bırakılabilir.
  4. Hükme karşı itiraz edilebilir. Süresinde itiraz edilmeyen hüküm kesinleşir. İtiraz hâlinde dosya, hükmü veren hâkimden farklı bir hâkime veya mahkemeye gönderilir ve duruşma açılarak genel hükümlere göre yargılama yapılır (CMK m. 252).

Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, soruşturulması izne veya talebe bağlı suçlar ile başka bir suçla birlikte işlenen suçlarda basit yargılama uygulanmaz. Mahkeme, uygun görürse her aşamada genel hükümlere dönerek duruşma açabilir.

⚖ Anayasa Mahkemesi: Basit Yargılamaya İtiraz Hâlinde Aynı Hâkimin Yeniden Yargılama Yapması Kuralı İptal Edildi

Anayasa Mahkemesi, E. 2020/79, K. 2023/113, T. 22.06.2023 (RG 11.10.2023, S. 32336)

CMK m. 252’nin önceki hâlinde, basit yargılama usulüyle verilen hükme itiraz edilmesi üzerine aynı mahkemenin duruşma açarak dosyayı yeniden yargılaması öngörülmekteydi. Anayasa Mahkemesi; ilk hükmü veren hâkimin aynı dosyayı itiraz üzerine yeniden yargılamasını tarafsızlık güvencesi, her itirazda duruşma zorunluluğunu makul süre ilkesi, sanık dışındakilerin itirazında indirimin korunmamasını ise hukuk devleti ilkesi bakımından değerlendirerek ilgili kuralları iptal etmiş ve iptalin yürürlüğünü dokuz ay ertelemiştir. Kanun koyucu, 7499 sayılı Kanun ile CMK m. 252’yi yeniden düzenleyerek itiraz üzerine dosyanın başka bir hâkime gönderilmesini öngörmüştür. Anayasa Mahkemesi, yeni düzenlemedeki “taraflar gelmese bile duruşma yapılması” kuralına yönelik itiraz başvurusunu ise E. 2025/96, K. 2025/150 sayılı kararıyla reddetmiştir.

Okuma yolumuz: Basit yargılamayla verilen hükme itiraz eden sanık, dosyanın başka bir hâkim tarafından duruşmalı olarak yeniden incelenmesini sağlar. İtiraz üzerine açılan duruşmaya gelinmese de karar verilebileceğinden, itiraz eden tarafın duruşmayı takip etmesi önemlidir.

Asliye Ceza Davasında Duruşma Nasıl Yapılır?

Basit yargılama uygulanmayan dosyalarda mahkeme duruşma açar. Duruşma, kural olarak aleni ve sözlüdür. Asliye ceza davasında duruşma, CMK m. 191 vd. hükümlerine göre şu sırayla ilerler:

  1. Yoklama ve kimlik tespiti: Sanığın, müdafiin, tanıkların ve diğer ilgililerin hazır olup olmadığı tespit edilir; sanığın kimliği saptanır.
  2. İddianamenin okunması: İddianame veya iddianamenin esas kısmı okunur.
  3. Sanığın sorgusu: Sanığa susma hakkı başta olmak üzere hakları hatırlatılır ve sanık suçlama hakkında savunması alınarak sorguya çekilir.
  4. Delillerin ortaya konulması: Tanıklar dinlenir, belgeler okunur, kamera kayıtları izlenir, bilirkişi raporları tartışılır. Sanık ve müdafii her delil hakkında diyeceklerini bildirir (CMK m. 215).
  5. Esas hakkında mütalaa: Delillerin ortaya konulmasından sonra Cumhuriyet savcısı esas hakkındaki görüşünü açıklar (CMK m. 216).
  6. Savunma ve son söz: Katılan, sanık ve müdafii görüşlerini açıklar; hükümden önce son söz sanığa verilir (CMK m. 216/3).
  7. Hüküm: Mahkeme hükmü açıklar; gerekçeli karar daha sonra yazılarak taraflara tebliğ edilir.

Sanığın Duruşmada Hazır Bulunması ve Duruşmadan Vareste Tutulma

Kanunda gösterilen hâller dışında, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz (CMK m. 193). Mazeretsiz olarak gelmeyen sanık hakkında zorla getirme veya koşulları varsa yakalama kararı verilebilir. Sanığın sorgusu yapılmışsa ve mahkûmiyet dışında bir karar verilecekse, yargılama sanığın yokluğunda da bitirilebilir.

Sanık, duruşmaya katılmasının kendisi için ağır bir külfet oluşturacağı durumlarda duruşmadan bağışık tutulma (vareste tutulma) isteyebilir (CMK m. 196). Bu durumda sorgusu, istinabe yoluyla başka bir yer mahkemesince veya SEGBİS (ses ve görüntü bilişim sistemi) aracılığıyla yapılabilir. Vareste tutulan sanık adına müdafii duruşmalara katılabilir.

Esas Hakkındaki Mütalaa ve Son Söz Hakkı

Esas hakkındaki mütalaa, savcının sanığın mahkûmiyetini mi beraatini mi istediğini açıkladığı görüştür. Sanık ve müdafii, mütalaaya karşı savunma yapma hakkına sahiptir; mütalaa okunmadan ya da mütalaaya karşı savunma imkânı tanınmadan hüküm kurulması savunma hakkının kısıtlanması anlamına gelir. Son sözün sanığa verilmemesi ise Yargıtay uygulamasında hukuka kesin aykırılık olarak değerlendirilir ve hükmün bozulmasına yol açar.

⚖ Yargıtay: Asliye Ceza Davasında Son Söz Önce Müdafie, Sonra Sanığa Sorulamaz

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2022/2963, K. 2024/3486, T. 01.07.2024

Bozüyük 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülen ve kişisel verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme ile kişilerin huzur ve sükûnunu bozma suçlarına ilişkin davada, son oturumda son söz önce müdafie, ardından sanığa sorularak hüküm kurulmuştur. Yargıtay, CMK m. 216/3 uyarınca hükümden önce son sözün sanığa ait olduğunu belirterek bu sıranın tersine çevrilmesinin hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir. Daire ayrıca huzur ve sükûnu bozma suçu bakımından basit yargılama usulünün sanık lehine uygulanıp uygulanamayacağının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur.

Okuma yolumuz: Son sözün sanığa verilmesi şekli bir kural değildir; ihlali bozma nedenidir. Duruşma tutanağında son sözün kime ve hangi sırayla sorulduğu istinaf ve temyiz aşamasında mutlaka kontrol edilmelidir.

⚖ Yargıtay CGK: Mütalaa Okunmadan ve Savunma İmkânı Tanınmadan Kurulan Hüküm Bozulur

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2022/495, K. 2025/348, T. 17.09.2025

Cumhuriyet savcısı esas hakkındaki mütalaasını celse arasında yazılı olarak sunmuş; ancak son duruşmada bu mütalaa okunmadan ve sanık müdafilerine mütalaaya karşı savunma imkânı verilmeden son sözler sorularak hüküm kurulmuştur. Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiş, Yargıtay ilgili ceza dairesi de hükmü onamıştır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı üzerine Ceza Genel Kurulu, bu usul eksikliğinin savunma hakkını kısıtladığını kabul ederek onama kararını kaldırmış ve hükmü bozmuştur. Dosya ağır ceza mahkemesine ait olsa da ilke, asliye ceza yargılamaları için de geçerlidir.

Okuma yolumuz: Sanık ve müdafii, savcının mütalaasına karşı hazırlanmak için süre isteyebilir. Mütalaaya karşı savunma yapılmadan hüküm kurulması, kanun yolu aşamasında ileri sürülmesi gereken önemli bir hukuka aykırılıktır.

Suçun Niteliğinin Değişmesi ve Ek Savunma

Mahkeme, iddianamede gösterilenden farklı bir suç tanımına veya cezayı artıran bir hâle göre hüküm kuracaksa, sanığa önceden bu değişiklik bildirilmeli ve ek savunma hakkı tanınmalıdır (CMK m. 226). Ek savunma alınmadan farklı nitelikte hüküm kurulması, kanun yolu incelemesinde bozma nedeni olabilir.

Mağdur ve Katılan Olarak Asliye Ceza Davası

Suçtan zarar gören kişi, asliye ceza davasına katılan sıfatıyla dâhil olabilir. Katılma talebi, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar yazılı veya sözlü olarak yapılabilir (CMK m. 237). Katılan; delil sunma, tanık dinletilmesini isteme, esas hakkında görüş bildirme ve hükme karşı kanun yoluna başvurma haklarına sahiptir. Davaya katılmamış olan şikâyetçinin kural olarak hükme karşı kanun yoluna başvurma hakkı bulunmadığından, katılma talebinin zamanında yapılması önemlidir.

  • Uzlaştırma: Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda, kovuşturma evresinde de dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir (CMK m. 254). Uzlaşma sağlanırsa dava düşer veya edim yerine getirilinceye kadar durma kararı verilebilir.
  • Şikâyetten vazgeçme: Şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçme, hüküm kesinleşinceye kadar mümkündür ve kural olarak davanın düşmesine yol açar (TCK m. 73). Vazgeçme, sanık kabul etmezse sonuç doğurmaz.
  • Tazminat: Ceza davası, suçtan doğan tazminat talebinin yerini tutmaz; maddi ve manevi tazminat için ayrıca hukuk mahkemesinde dava açılması gerekir. Ceza davasındaki tespitler bu davada önemli bir delil olarak kullanılabilir.

Doktor ve sağlık çalışanlarına yönelik taksirle yaralama veya öldürme iddialarında ceza davası ile tazminat davası birlikte yürüyebilir; bu konuda malpraktis davası rehberimize göz atabilirsiniz.

Asliye Ceza Mahkemesinin Verebileceği Kararlar

Duruşmanın sonunda mahkeme, CMK m. 223’te sayılan hükümlerden birini kurar. Asliye ceza davalarında en sık karşılaşılan kararlar ve sonuçları şöyledir:

Asliye ceza mahkemesi karar türleri: beraat, mahkûmiyet, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, hapis cezasının ertelenmesi, adli para cezasına çevirme, düşme
Asliye ceza mahkemesinin verebileceği başlıca kararlar ve sonuçları
Karar Ne Zaman Verilir? Sonucu
Beraat Fiil kanunda suç değilse, suç sanık tarafından işlenmemişse veya işlendiği sabit değilse Ceza verilmez; tutukluluk ve el koyma için tazminat yolu açılabilir
Ceza verilmesine yer olmadığı Kusur yeteneği yoksa veya kanunda öngörülen şahsi cezasızlık hâli varsa Ceza verilmez; güvenlik tedbiri uygulanabilir
Mahkûmiyet Suçun sanık tarafından işlendiği sabitse Hapis veya adli para cezası; şartları varsa erteleme ya da seçenek yaptırım
HAGB İki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası ve kanuni şartlar varsa Hüküm açıklanmaz; beş yıl denetim; ihlal yoksa dava düşer
Düşme Şikâyetten vazgeçme, zamanaşımı, uzlaşma veya ölüm gibi hâllerde Yargılama sona erer
Durma Kanunda öngörülen hâllerde (örneğin edimin ileri tarihe bırakıldığı uzlaşma) Yargılama bekletilir

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)

HAGB, sanık hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünün belirli bir süre boyunca açıklanmaması ve bu süre içinde kasıtlı bir suç işlenmezse davanın düşürülmesi sonucunu doğuran kurumdur (CMK m. 231). Asliye ceza davalarında en sık başvurulan karar türlerinden biridir. Başlıca şartları şunlardır:

  • Hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olması,
  • Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması,
  • Mahkemenin, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarına göre yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması,
  • Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi (güncel düzenlemede derhâl ödeyemeyen sanığa denetim süresi içinde taksitle ödeme imkânı tanınmıştır).

HAGB kararıyla birlikte sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur; mahkeme ayrıca denetimli serbestlik tedbirine hükmedebilir. Denetim süresinde kasıtlı bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve düşme kararı verilir. HAGB kararı adli sicil kaydında mahkûmiyet olarak yer almaz; kanunda belirtilen amaçlarla kullanılmak üzere ayrı bir sisteme kaydedilir.

HAGB kararlarına karşı kanun yolu 2024 yılında yapılan değişiklikle itirazdan istinafa dönüştürülmüş; madde, 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi, RG 31.07.2026) ile yeniden düzenlenmiştir. Yeni düzenlemede işkence, eziyet ve kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği kötü muamele niteliğindeki suçlarda HAGB uygulanmaz; denetim süresinde yükümlülük ihlali hâlinde mahkeme, hükmü açıklarken cezanın bir kısmının infaz edilmemesine, ertelenmesine veya seçenek yaptırıma çevrilmesine karar verebilir. Somut dosyada hangi düzenlemenin uygulanacağı karar tarihine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Hapis Cezasının Ertelenmesi ve Adli Para Cezasına Çevirme

  • Erteleme (TCK m. 51): İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir; suçu işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerde bu sınır üç yıldır. Daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak ve zararın giderilmesi gibi şartlar aranır. Denetim süresi bir yıldan az, üç yıldan fazla olamaz. Ertelenen ceza adli sicile mahkûmiyet olarak işlenir.
  • Seçenek yaptırımlar (TCK m. 50): Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası; adli para cezasına, zararın giderilmesine, eğitim kurumuna devam etmeye, belirli yerlere gitmekten yasaklanmaya veya kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya çevrilebilir.
  • HAGB ile ilişkisi: Mahkeme önce HAGB şartlarını değerlendirir; HAGB uygulanmazsa erteleme ve seçenek yaptırımlar ayrıca tartışılır. Hangi kararın sanık için daha uygun olduğu, adli sicil, memuriyet ve meslek bakımından doğuracağı sonuçlara göre değişir.

Asliye Ceza Mahkemesi Kararına İtiraz: İstinaf ve Temyiz

Asliye ceza mahkemesi kararına karşı kanun yolları: iki hafta içinde istinaf, bölge adliye mahkemesi ceza dairesi, sınırlı temyiz ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru
Asliye ceza mahkemesi kararlarına karşı kanun yolları ve süreler

Asliye ceza mahkemesinin hükmüne karşı bölge adliye mahkemesi ceza dairesine istinaf yoluyla başvurulur. İstinaf istemi, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye verilecek dilekçeyle yapılır (CMK m. 273). Bu düzenleme 1 Haziran 2024’ten sonra verilen kararlar için uygulanmaktadır; daha önceki kararlarda süre, hükmün açıklanmasından itibaren yedi gündü. İstinaf başvurusunda başvuru sebeplerinin gösterilmesi zorunlu olmasa da, hukuka aykırılıkların somut olarak açıklanması incelemenin etkinliğini artırır.

  • Kesin hükümler: Kanunda belirtilen tutara kadar olan adli para cezalarına ilişkin mahkûmiyet hükümleri ile üst sınırı belirli bir miktarı aşmayan adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümleri istinaf edilemez (CMK m. 272/3).
  • Bölge adliye mahkemesinin incelemesi: Daire, dosyayı usul ve esas yönünden inceler; gerekirse duruşma açarak delilleri yeniden değerlendirir, başvuruyu esastan reddeder, hükmü düzelterek veya yeniden hüküm kurarak karar verir ya da dosyayı ilk derece mahkemesine geri gönderir.
  • Temyiz: Bölge adliye mahkemesi kararına karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir (CMK m. 291). Ancak beş yıl veya daha az hapis cezaları ile adli para cezalarına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar temyiz edilemez (CMK m. 286/2). Bu nedenle asliye ceza davalarının çoğu istinaf aşamasında kesinleşir.
  • Bireysel başvuru: Kanun yolları tükendikten sonra, adil yargılanma hakkı gibi temel hakların ihlal edildiği iddiasıyla kesin kararın öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.
  • Yargılamanın yenilenmesi: Kesinleşmiş hükümde sahte belge, yeni delil veya Anayasa Mahkemesi ya da Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararı gibi kanunda sayılan sebeplerin varlığı hâlinde yargılamanın yenilenmesi istenebilir.
Avukat’a Sor

Asliye ceza mahkemesinden hakkınızda karar mı çıktı, yoksa HAGB, erteleme veya basit yargılama kararı mı tebliğ edildi? İstinaf ve itiraz süreleri iki haftayla sınırlıdır ve asliye ceza davalarının büyük kısmı istinaf aşamasında kesinleşir. Gerekçeli kararın tebliğ tarihini ve dosyadaki belgeleri bir araya getirerek bir avukatla birlikte izlenecek yolu değerlendirmeniz önerilir.

Asliye Ceza Davası Ne Kadar Sürer?

Asliye ceza davasının süresi; tebligatların tamamlanmasına, tanık ve bilirkişi sayısına, kurum yazışmalarına, mahkemenin iş yüküne ve uzlaştırma gibi ara işlemlere göre değişir. Basit yargılama usulüyle görülen dosyalar birkaç ay içinde sonuçlanabilirken, bilirkişi incelemesi gerektiren veya çok sanıklı dosyalar bir yılı aşabilir. İstinaf incelemesi de ayrıca zaman alır.

Yargılamanın uzamasında dava zamanaşımı önemli bir sınırdır. TCK m. 66’ya göre beş yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır; kesintiye uğrayan zamanaşımı en fazla yarısı kadar uzayabilir (TCK m. 67). Zamanaşımı dolmuşsa mahkeme davanın düşmesine karar verir.

Bursa’da Asliye Ceza Mahkemesi Davaları

Bursa’nın merkez ilçelerinde (Osmangazi, Nilüfer, Yıldırım ve çevresi) işlenen suçlara ilişkin asliye ceza davaları Bursa asliye ceza mahkemelerinde görülür. Bu mahkemelerin kararlarına karşı istinaf incelemesini Bursa Bölge Adliye Mahkemesi ceza daireleri yapar. İnegöl, Gemlik, Mustafakemalpaşa, Karacabey, Orhangazi gibi kendi adliyesi bulunan ilçelerde ise o ilçenin asliye ceza mahkemesi görevlidir.

Bursa dışında yaşayan sanıklar için sorgu, bulundukları yer mahkemesince istinabe yoluyla veya SEGBİS aracılığıyla yapılabilir. Duruşma günlerinin ve ara kararların UYAP üzerinden düzenli takip edilmesi, tebligat sorunlarının önüne geçer.

Asliye Ceza Davalarında Sık Yapılan Hatalar

  1. Adres değişikliğini bildirmeyip tebligatlardan haberdar olmamak.
  2. Duruşmaya mazeretsiz katılmayıp zorla getirme veya yakalama kararıyla karşılaşmak.
  3. Basit yargılamada verilen yazılı savunma süresini kaçırmak.
  4. Lehe tanık ve delilleri duruşmadan önce mahkemeye bildirmemek.
  5. Savcının mütalaasına karşı hazırlık yapmadan savunmayı tamamlamak.
  6. HAGB’nin sonuçlarını bilmeden kabul etmek veya reddetmek; zararı gidermemek.
  7. Mağdur olarak davaya katılma talebinde bulunmayıp kanun yolu hakkını kaybetmek.
  8. Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren işleyen iki haftalık istinaf süresini kaçırmak.
  9. İstinaf dilekçesinde son söz, ek savunma ve mütalaa gibi usul hatalarını ileri sürmemek.

Asliye Ceza Mahkemesinde Avukatın Rolü

Asliye ceza davasında avukat; iddianameyi ve soruşturma dosyasını inceleyerek savunma stratejisini belirler, basit yargılamada yazılı savunmayı hazırlar, duruşmada sanığın sorgusunda ve tanıkların dinlenmesinde hazır bulunur, lehe delillerin toplanmasını talep eder ve bilirkişi raporlarına karşı görüş sunar. Esas hakkındaki mütalaaya karşı savunma yaparak beraat, HAGB, erteleme veya seçenek yaptırım gibi sanık lehine sonuçların hukuki dayanaklarını ortaya koyar.

Hükümden sonra ise gerekçeli kararı inceleyerek istinaf ve gerektiğinde temyiz dilekçesini hazırlar; usul hatalarını ve delil değerlendirmesindeki eksiklikleri ileri sürer. Mağdur açısından avukat; davaya katılma, delil sunma, uzlaştırma sürecinin yürütülmesi ve tazminat haklarının korunması konularında hukuki destek sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Asliye ceza mahkemesi hangi davalara bakar?

Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar ile kanunda ağır ceza mahkemesine bırakılan suçlar dışındaki ceza davalarına bakar. Kasten yaralama, tehdit, hakaret, hırsızlık, dolandırıcılık ve trafik güvenliğini tehlikeye sokma gibi suçlar bu kapsamdadır.

Asliye ceza davası ne kadar sürer?

Dosyanın niteliğine göre değişir. Basit yargılama usulüyle görülen dosyalar birkaç ay içinde sonuçlanabilir; tanık ve bilirkişi incelemesi gerektiren dosyalar bir yılı aşabilir. İstinaf incelemesi ayrıca zaman alır.

Basit yargılama usulü nedir?

Üst sınırı iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası gerektiren suçlarda, asliye ceza mahkemesinin duruşma yapmadan yazılı savunma üzerine karar vermesidir. Mahkûmiyet hâlinde ceza dörtte bir oranında indirilir; hükme itiraz edilirse başka bir hâkim tarafından duruşma açılarak yargılama yapılır.

Asliye ceza duruşmasına gitmezsem ne olur?

Sorgunuz yapılmamışsa mahkeme zorla getirme veya yakalama kararı verebilir. Mazeretinizi önceden bildirmeniz veya koşulları varsa duruşmadan vareste tutulmayı talep etmeniz gerekir.

Asliye ceza mahkemesinde avukat zorunlu mu?

Kural olarak sanığın istemine bağlıdır. Sanık çocuksa, kendini savunamayacak derecede malulse veya sağır ya da dilsizse istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir. Sanık her zaman kendi seçtiği avukatla savunma yapabilir.

HAGB nedir, sicile işler mi?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında mahkûmiyet hükmünün beş yıl boyunca açıklanmamasıdır. Bu sürede kasıtlı suç işlenmezse dava düşer. HAGB kararı adli sicil kaydında mahkûmiyet olarak görünmez; ayrı bir sisteme kaydedilir.

HAGB ile erteleme arasındaki fark nedir?

HAGB’de hüküm açıklanmaz ve denetim süresi sorunsuz geçerse dava düşer. Ertelemede ise mahkûmiyet hükmü açıklanır, yalnızca cezanın infazı ertelenir ve hüküm adli sicile işlenir.

Son söz hakkı neden önemlidir?

Hükümden önce son söz sanığa ait olup bu hakkın tanınmaması hukuka kesin aykırılık sayılır ve hükmün bozulmasına yol açar. Son sözün önce müdafie sorulması bile bozma nedeni olabilir.

Asliye ceza kararına itiraz süresi kaç gündür?

Asliye ceza mahkemesinin hükmüne karşı istinaf süresi, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır. Basit yargılamayla verilen hükme ise kanunda öngörülen süre içinde itiraz edilir.

Asliye ceza davası Yargıtay’a gider mi?

Beş yıl veya daha az hapis cezası ile adli para cezalarına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddi kararları kural olarak temyiz edilemez. Bu nedenle asliye ceza davalarının çoğu bölge adliye mahkemesinde kesinleşir.

Şikâyetimi geri alırsam dava düşer mi?

Suç şikâyete bağlıysa, şikâyetten vazgeçme hüküm kesinleşinceye kadar davanın düşmesine yol açar; ancak sanık vazgeçmeyi kabul etmezse sonuç doğurmaz. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda vazgeçme davayı sona erdirmez.

Mağdur olarak davaya nasıl katılırım?

İlk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar mahkemeye yazılı veya sözlü başvurarak katılan sıfatı alabilirsiniz. Katılan, delil sunma ve hükme karşı kanun yoluna başvurma haklarına sahiptir.

Bursa’da asliye ceza kararlarına karşı istinaf nereye yapılır?

Bursa ve ilçelerindeki asliye ceza mahkemelerinin kararlarına karşı istinaf başvurusu, kararı veren mahkemeye verilen dilekçeyle yapılır ve Bursa Bölge Adliye Mahkemesi ceza dairelerince incelenir.

Yazar Hakkında

Av. Zeki Kaner – İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Bursa Osmangazi’deki bürosunda ceza, kira, aile, miras, iş ve icra hukuku başta olmak üzere çeşitli alanlarda avukatlık faaliyetini sürdürmektedir.

Avukat’a Sor

Asliye ceza mahkemesinde hakkınızda dava mı açıldı, iddianame veya duruşma davetiyesi mi tebliğ edildi ya da karara karşı istinaf yoluna mı başvurmak istiyorsunuz? Basit yargılamada yazılı savunma ve iki haftalık istinaf sürelerini göz önünde bulundurarak, izlemeniz gereken yol için Bursa’daki büromuza danışabilirsiniz.

Av. Zeki Kaner
Çiftehavuzlar Mah. Çelebi Mehmet Bulvarı No:169 D Blok Kat:5 Daire:19, Osmangazi / Bursa
Telefon: 0555 506 01 16
Çalışma saatleri: Hafta içi 09:00 – 18:00 (randevu ile)

Danışmanlık ücretlidir.

Kaynakça

Yasal Uyarı: Bu makaledeki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki görüş niteliğinde değildir. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, işlem yapmadan önce bir avukattan hukuki destek alınması önerilir. Mevzuat ve içtihattaki değişiklikler nedeniyle bilgilerin güncelliği ayrıca kontrol edilmelidir.



Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir