Blog
Soruşturma Aşaması: İfade, Gözaltı, Tutuklama, Arama ve Takipsizlik Rehberi (2026)
Soruşturma aşaması, bir suç şüphesinin savcılık veya kolluk tarafından öğrenilmesiyle başlayan ve iddianamenin mahkemece kabulüne ya da savcının kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesine kadar süren ceza muhakemesi evresidir. Hakkında şikâyette bulunulan, ifadeye çağrılan, gözaltına alınan ya da evinde arama yapılan kişinin dava açılıp açılmayacağı bu evrede belirlenir. Bu rehberde soruşturma aşamasının nasıl başladığını, şüpheli haklarını, ifade, gözaltı, tutuklama, adli kontrol, arama ve el koyma işlemlerini, uzlaştırma, ön ödeme ve seri muhakeme yollarını, savcının verebileceği kararları ve bunlara karşı itiraz sürelerini güncel mevzuat ve yüksek mahkeme kararlarıyla adım adım ele alıyoruz.
Soruşturma aşaması, Cumhuriyet savcısının suç şüphesini araştırdığı ve kamu davası açıp açmayacağına karar verdiği evredir (CMK m. 2, 160). Bu evrede kişi şüpheli sıfatını taşır; susma hakkı, avukat yardımından yararlanma hakkı ve lehine olan delillerin toplanmasını isteme hakkı vardır (CMK m. 147). Müdafi bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK m. 148/4).
Soruşturma aşaması; iddianame, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (takipsizlik), kamu davasının açılmasının ertelenmesi, uzlaşma veya ön ödeme ile sona erer. Takipsizlik kararına suçtan zarar gören 15 gün, tutuklama ve adli kontrol kararlarına 7 gün içinde itiraz edilebilir. Gözaltı süresi kural olarak 24 saattir.
İfadeye çağrıldıysanız veya bir yakınınız gözaltına alındıysa ilk yapılacaklar: (1) Hangi suç isnadıyla çağrıldığınızı öğrenin; isnadı öğrenmeden açıklama yapmak zorunda değilsiniz. (2) İfade öncesinde ve ifade sırasında avukat yardımı isteyin; bu hak engellenemez. (3) İfade tutanağını okumadan imzalamayın; eksik veya yanlış yazılan kısımları düzelttirin. (4) Lehinize olan belge, kamera kaydı, mesaj ve tanıkları not edin; toplanmasını isteyin. (5) Tutuklama veya adli kontrol kararına 7 gün, takipsizlik kararına 15 gün içinde itiraz edilebilir; bu süreler kaçırılırsa itiraz hakkı kaybedilir.
Soruşturma Aşaması – Temel Süreler ve Mercîler
| İşlem | Süre / Kural | Başvuru Mercii | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Gözaltı | Kural olarak 24 saat; toplu suçlarda günlük uzatmalarla en çok 3 gün daha | Gözaltına itiraz: sulh ceza hâkimliği | CMK m. 91 |
| Tutuklama / adli kontrol kararına itiraz | Öğrenme veya tebliğden itibaren 7 gün | Sulh ceza hâkimliği (itiraz mercii) | CMK m. 101, 111, 268 |
| Tutukluluğun incelenmesi | Soruşturmada en geç 30 günde bir | Sulh ceza hâkimliği | CMK m. 108 |
| El koymanın hâkim onayı | 24 saat içinde onaya sunulur; hâkim 48 saat içinde karar verir | Sulh ceza hâkimliği | CMK m. 127 |
| Takipsizlik kararına itiraz | Tebliğden itibaren 15 gün | Sulh ceza hâkimliği | CMK m. 173 |
| İddianamenin iadesi | İddianamenin verilmesinden itibaren 15 gün | Mahkeme | CMK m. 174 |
| Şikâyet süresi | Fiil ve faili öğrenmeden itibaren 6 ay | Savcılık veya kolluk | TCK m. 73 |
| Ön ödeme | Tebliğden itibaren 10 gün içinde ödeme | Savcılık | TCK m. 75 |
- Soruşturma Aşaması Nedir?
- İfadeye Çağrılma: Savcılık ve Kolluk İfadesi
- Şüpheli Hakları ve Soruşturma Aşamasında Avukat
- Yakalama ve Gözaltı
- Soruşturma Aşamasında Tutuklama ve Adli Kontrol
- Ceza Soruşturmasında Arama, El Koyma ve Dijital İnceleme
- Soruşturma Dosyasını İnceleme ve Kısıtlama Kararı
- Ceza Soruşturmasında Deliller ve Savunma
- Uzlaştırma, Ön Ödeme ve Seri Muhakeme
- Savcılık Soruşturmasının Sonu: İddianame, Takipsizlik ve Erteleme
- Mağdur ve Şikâyetçi Açısından Ceza Soruşturması
- Soruşturma Aşaması Ne Kadar Sürer?
- Bursa’da Soruşturma Aşaması
- Soruşturma Aşamasında Sık Yapılan Hatalar
- Soruşturma Aşamasında Avukatın Rolü
- Sıkça Sorulan Sorular
Soruşturma Aşaması Nedir?
Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 2’ye göre soruşturma, kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir. Kovuşturma ise iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evredir. Soruşturma evresinde suç şüphesi altındaki kişiye şüpheli, kovuşturma evresinde ise sanık denir.
Soruşturmanın yöneticisi Cumhuriyet savcısıdır. Kolluk (polis veya jandarma), savcının emri ve gözetimi altında çalışır. Savcı, maddi gerçeğin araştırılması amacıyla yalnızca şüphelinin aleyhine olan delilleri değil, lehine olan delilleri de toplamak ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür (CMK m. 160/2). Bu kural, şüpheli ve avukatı için soruşturmada aktif rol almanın kapısını açar.
Ceza Soruşturması ile Kovuşturma Arasındaki Fark
| Soruşturma | Kovuşturma | |
|---|---|---|
| Başlangıç | Suç şüphesinin öğrenilmesi | İddianamenin kabulü |
| Bitiş | İddianamenin kabulü veya takipsizlik / erteleme kararı | Hükmün kesinleşmesi |
| Yöneten | Cumhuriyet savcısı | Mahkeme |
| Kişinin sıfatı | Şüpheli | Sanık |
| Hâkim kararı gerektiren işlemler | Sulh ceza hâkimliği (tutuklama, arama, el koyma vb.) | Davaya bakan mahkeme |
| Gizlilik | Kural olarak gizli (CMK m. 157) | Duruşmalar kural olarak açık |
Savcılık Soruşturması Nasıl Başlar?
- Şikâyet: Suçtan zarar gören kişinin savcılığa veya kolluğa başvurması. Bazı suçlarda soruşturma yapılabilmesi şikâyete bağlıdır.
- İhbar: Suçtan haberdar olan herhangi bir kişinin bildirimi. İhbar, imzasız veya soyut nitelikte ise soruşturma başlatılmayabilir (CMK m. 158/6).
- Re’sen öğrenme: Savcının bir suç işlendiği izlenimini veren hâli, örneğin basından veya başka bir dosyadan öğrenmesi (CMK m. 160).
- Kolluk tespiti: Trafik kontrolü, olay yeri müdahalesi veya yakalama gibi durumlarda kolluğun durumu savcıya bildirmesi.

Kamu görevlilerinin görevleriyle ilgili suçlarında, 4483 sayılı Kanun uyarınca soruşturma yapılabilmesi kural olarak yetkili mercinin soruşturma izni vermesine bağlıdır. Bu izin süreci ve memurlara yönelik disiplin soruşturmaları, ceza soruşturmasından ayrı yürür. Disiplin süreci için disiplin cezasına itiraz rehberimize göz atabilirsiniz.
İfadeye Çağrılma: Savcılık ve Kolluk İfadesi
Soruşturma aşamasında kişinin karşılaştığı ilk işlem çoğunlukla ifadeye çağrılmadır. Şüpheli, Cumhuriyet savcılığına veya savcının talimatıyla karakol ya da jandarma komutanlığına çağrı belgesiyle çağrılır. Çağrı belgesinde gelmemesi hâlinde zorla getirileceği yazılır (CMK m. 145). Bu nedenle çağrıya kayıtsız kalmak, kişinin istemediği bir saatte ve kolluk eşliğinde getirilmesine yol açabilir.
Uygulamada çağrı çoğunlukla telefonla veya e-Devlet / UYAP üzerinden yapılan bildirimle gelir. Telefonla yapılan çağrılarda, arayan birimin gerçekten resmî makam olup olmadığı ilgili karakolun veya adliyenin santralinden kontrol edilmelidir; ifade çağrısı bahanesiyle yapılan dolandırıcılık girişimleri yaygındır. Resmî makamlar ifade için hiçbir zaman para, banka bilgisi veya şifre istemez.
İfade Sırasında Uyulması Gereken Kurallar
CMK m. 147’ye göre şüphelinin ifadesi alınırken kimliği saptanır ve kendisine şu hususlar bildirilir:
- Kendisine yüklenen suç (isnat),
- Müdafi seçme hakkı ve seçebilecek durumda değilse istemesi hâlinde baro tarafından müdafi görevlendirileceği,
- Yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığının bildirileceği,
- Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın, yani susmanın kanuni hakkı olduğu,
- Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği ve aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırma imkânının tanınacağı,
- Kişisel ve ekonomik durumu hakkında bilgi alınacağı.
İfade ve sorguların mümkünse ses ve görüntü kayıt cihazıyla kaydedilmesi öngörülür. İfade tutanağı, şüpheli ve varsa müdafi tarafından okunup imzalanır. Tutanakta eksik, hatalı veya söylenmeyen bir ifade varsa imza atılmadan önce düzeltilmesi istenmelidir; imza atıldıktan sonra tutanağa itiraz etmek çok daha güçtür.
İfade Almada Yasak Usuller
CMK m. 148’e göre şüphelinin beyanı özgür iradesine dayanmalıdır. Kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehdit uygulama, bazı araçlar kullanma gibi iradeyi bozan bedensel veya ruhsal müdahaleler yasaktır; kanuna aykırı bir yarar vaat edilemez. Bu yollarla alınan ifadeler, kişinin rızası olsa bile delil olarak değerlendirilemez. Anayasa m. 38/6 da kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulguların delil olarak kabul edilemeyeceğini hükme bağlar.
Şüpheli Hakları ve Soruşturma Aşamasında Avukat

Soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında avukatın şüpheliyle görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukuki yardımda bulunma hakkı engellenemez ve kısıtlanamaz (CMK m. 149/3). Şüpheli, müdafiiyle her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir; bu görüşme için vekâletname aranmaz (CMK m. 154).
Zorunlu Müdafi: Hangi Durumlarda Baro Avukat Görevlendirir?
- Şüpheli müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi hâlinde baro tarafından müdafi görevlendirilir.
- Şüpheli çocuk ise, kendisini savunamayacak derecede malul ise veya sağır ya da dilsiz ise istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir.
- Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan yapılan soruşturmalarda da istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m. 150).
Baro tarafından görevlendirilen müdafi, kişinin hukuki yardım hakkını güvence altına alır. Bununla birlikte şüpheli dilediği zaman kendi seçtiği avukatı da görevlendirebilir; seçilen avukat geldiğinde dosyayı inceleyerek savunma stratejisini baştan kurabilir.
Müdafi Olmadan Alınan Kolluk İfadesinin Değeri
CMK m. 148/4’e göre müdafi hazır bulunmaksızın kolluk tarafından alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli ya da sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Yargıtay, bu kuralı yalnızca resmî ifade tutanakları için değil, kolluğun olay yerinde “sohbet” veya “mülakat” adı altında aldığı beyanlar için de uygulamaktadır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2022/388, K. 2022/824, T. 22.12.2022
Aracın uçuruma yuvarlanması sonucu sürücü yaralanmış, yanındaki eşi hayatını kaybetmiştir. Olay yerine gelen jandarma görevlileri sürücüye olayın nasıl gerçekleştiğini sormuş; sürücünün aracı bilerek uçuruma sürdüğünü söylediği tutanağa geçirilmiştir. Sürücü daha sonra olayın kaza olduğunu savunmuştur. Ceza Genel Kurulu, suç şüphesi somutlaştıktan sonra soru sorularak alınan beyanın ifade alma niteliğinde olduğunu; şüpheli hakları hatırlatılmadan ve müdafi bulunmadan alınan, hâkim önünde de doğrulanmayan bu beyanın hükme esas alınamayacağını kabul etmiştir. Kolluk görevlilerinin tanık olarak dinlenip aynı sözleri aktarmasının da sonucu değiştirmeyeceği vurgulanmıştır.
Okuma yolumuz: Olay yerinde, araçta veya karakolda kolluğa “gayriresmî” yapılan açıklamalar da sonradan aleyhe delil olarak dosyaya girmeye çalışılabilir. Haklar hatırlatılmadan alınan beyanların hukuka aykırılığı soruşturma aşamasında ve kovuşturmada ileri sürülmelidir.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/17836, K. 2023/25607, T. 13.12.2023
Hastanede görevli doktora hakaret ettiği iddia edilen şüpheli, müdafi bulunmadan alınan kolluk ifadesinde sözleri söylediğini kabul etmiş, duruşmada ise suçlamayı inkâr etmiştir. İlk derece mahkemesi kolluk ifadesini duruşmada okuyarak mahkûmiyet hükmüne dayanak yapmıştır. Daire, müdafi hazır bulunmaksızın alınan ve hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmayan kolluk ifadesinin CMK m. 148/4 uyarınca hükme esas alınamayacağını belirterek hükmü bozmuştur.
Okuma yolumuz: Kollukta avukatsız verilen ve sonradan kabul edilmeyen bir ifade, tek başına mahkûmiyete dayanak olamaz. Buna karşılık şüpheli, aynı ifadeyi savcılıkta veya hâkim önünde tekrar ederse ifade doğrulanmış olur; bu nedenle savcılık ifadesinden önce avukatla görüşmek önemlidir.
Yakalama ve Gözaltı
Kolluk, suçüstü hâllerinde veya gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda kişiyi yakalayabilir (CMK m. 90). Yakalanan kişi, savcının talimatıyla gözaltına alınabilir. Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilmesi için zorunlu süre hariç yakalama anından itibaren 24 saati geçemez; yol süresi de on iki saatten fazla olamaz. Toplu olarak işlenen suçlarda savcı, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle gözaltı süresini her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatabilir (CMK m. 91). Terörle bağlantılı suçlar gibi bazı suç türlerinde ayrıca özel süreler uygulanabilir.
- Yakınlara haber: Yakalanan kişinin bir yakınına veya belirlediği bir kişiye yakalandığı ve gözaltına alındığı gecikmeksizin bildirilir (CMK m. 95).
- Gözaltına itiraz: Yakalanan kişi, müdafii, yasal temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı, gözaltı işlemine veya gözaltı süresinin uzatılmasına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir; hâkim yirmi dört saat içinde karar verir (CMK m. 91/5).
- Doktor kontrolü: Gözaltına alınan kişinin sağlık durumu, alınırken ve bırakılırken kayıt altına alınır. Kötü muamele iddiası varsa bu durum derhâl tutanağa geçirilmeli ve rapor alınmalıdır.
- Gözaltı sonrası: Süre bitiminde kişi ya serbest bırakılır ya da tutuklama veya adli kontrol talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edilir.
Soruşturma Aşamasında Tutuklama ve Adli Kontrol
Tutuklama, kişi özgürlüğüne yönelik en ağır koruma tedbiridir. CMK m. 100’e göre tutuklama kararı verilebilmesi için kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin (kaçma şüphesi, delilleri karartma şüphesi gibi) bulunması gerekir. Tutuklama, işin önemi ve beklenen ceza veya güvenlik tedbiriyle ölçülü olmalıdır. Kural olarak yalnızca adli para cezasını veya üst sınırı iki yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren suçlarda tutuklama kararı verilemez (CMK m. 100/4).
Soruşturma evresinde tutuklama kararını, savcının talebi üzerine sulh ceza hâkimliği verir. Tutuklama sorgusunda şüphelinin müdafi yardımından yararlanması zorunludur. Tutukluluğun devamının gerekip gerekmediği soruşturma evresinde en geç otuz günlük süreler içinde sulh ceza hâkimliğince incelenir (CMK m. 108). Kanun ayrıca soruşturma evresi için tutukluluk sürelerine üst sınırlar getirmiştir (CMK m. 102).
Tutuklamaya İtiraz ve Tahliye Talebi
- Tutuklama kararına, öğrenme veya tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir (CMK m. 101/5, 268). İtirazı, kararı veren sulh ceza hâkimliğinden sonraki numaralı sulh ceza hâkimliği inceler.
- Şüpheli veya müdafii, soruşturmanın her aşamasında tahliye talebinde bulunabilir (CMK m. 104).
- İtiraz dilekçesinde kuvvetli şüphenin bulunmadığı, tutuklama nedenlerinin somut olarak gösterilmediği, adli kontrolün yeterli olacağı ve ölçülülük ilkesinin ihlal edildiği somut olarak açıklanmalıdır.
- Haksız tutuklama hâlinde, şartları varsa CMK m. 141 vd. uyarınca tazminat istenebilir.
Adli Kontrol Tedbirleri
Adli kontrol, tutuklamaya alternatif olarak öngörülen ve kişinin serbest kalmasını sağlayan tedbirdir (CMK m. 109). Tutuklama nedenlerinin bulunduğu hâllerde dahi tutuklama yerine adli kontrole karar verilebilir. Başlıca adli kontrol yükümlülükleri şunlardır:
- Yurt dışına çıkış yasağı,
- Belirli günlerde karakola giderek imza atma (düzenli başvuru),
- Konutundan ayrılmama (konutu terk etmeme) ve gerekirse elektronik izleme,
- Belirli yerlere gitmeme veya belirli kişilerle görüşmeme,
- Teminat yatırma, sürücü belgesi veya silahı teslim etme,
- Tedavi veya muayene tedbirlerine uyma.
Adli kontrol kararına da 7 gün içinde itiraz edilebilir. Uzun süren yurt dışı çıkış yasağı veya imza yükümlülüğü, kişinin işini ve ailesini doğrudan etkiler; tedbirin kaldırılması veya hafifletilmesi her aşamada talep edilebilir. Adli kontrol yükümlülüklerine aykırı davranılması ise tutuklamaya yol açabilir.
Ceza Soruşturmasında Arama, El Koyma ve Dijital İnceleme
Şüphelinin üstü, eşyası, konutu, işyeri veya kendisine ait diğer yerler, yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği makul şüphe varsa aranabilir (CMK m. 116). Arama kural olarak hâkim kararıyla yapılır; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının, savcıya ulaşılamayan hâllerde kolluk amirinin yazılı emriyle yapılabilir. Ancak konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda kolluk amirinin emriyle arama yapılamaz (CMK m. 119).
- Arama kararını görmek: Arama yapılacak kişi, aramanın dayanağı olan kararı veya yazılı emri görmek isteyebilir.
- Hazır bulunma: Savcı bulunmadan yapılan konut, işyeri veya kapalı alan aramasında, o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişinin hazır bulundurulması gerekir.
- Tutanak: Arama sonucunda bulunan ve el konulan eşyalar tutanağa geçirilir; tutanağın bir örneği ilgiliye verilir. Tutanakta yer almayan bir eşyanın sonradan dosyaya girmesi itiraz konusu yapılmalıdır.
- El koyma: Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma, yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim kırk sekiz saat içinde karar vermezse el koyma kendiliğinden kalkar (CMK m. 127).
Telefon ve Bilgisayar İncelemesi (CMK m. 134)
Şüphelinin cep telefonu, bilgisayarı veya diğer dijital materyallerinde arama, kopyalama ve el koyma; somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması hâlinde hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla yapılabilir; savcı kararı hâkim onayına sunulur (CMK m. 134). El konulan materyalin tamamının yedeği alınır ve istenirse bu yedeğin bir kopyası şüpheliye veya vekiline verilir.
Kolluğun kararsız olarak telefona bakması, mesajları incelemesi veya şüpheliden şifre alarak içeriği tutanağa geçirmesi, elde edilen bilgilerin hukuka aykırı delil sayılmasına yol açabilir. Hangi işlemin hangi karara dayandığı, imaj alma tutanağı ve hash değerleri soruşturma dosyasında mutlaka incelenmelidir.
İletişimin Tespiti ve Teknik Takip
Telefon dinleme, iletişimin tespiti ve kayda alınması ancak kanunda sayılan katalog suçlarda, kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde edilememesi şartıyla hâkim kararıyla (gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı kararıyla) yapılabilir (CMK m. 135). Katalog dışı bir suç için yapılan dinleme veya süresi dolmuş bir karara dayanan kayıt, delil olarak kullanılamaz. Tesadüfen elde edilen deliller için de kanunda özel şartlar aranır.
Soruşturma Dosyasını İnceleme ve Kısıtlama Kararı
Soruşturma evresindeki işlemler, kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla gizlidir (CMK m. 157). Bu gizlilik, şüphelinin ve avukatının dosyaya erişimini tamamen ortadan kaldırmaz. CMK m. 153’e göre müdafi, soruşturma evresinde dosyanın içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir.
- Kısıtlama kararı: Müdafinin dosyayı incelemesi soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse, savcının istemi üzerine hâkim kararıyla bu yetki kısıtlanabilir (CMK m. 153/2).
- Kısıtlanamayan belgeler: Şüphelinin ifadesini içeren tutanak, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu adli işlemlere ilişkin tutanaklar kısıtlama kapsamına alınamaz (CMK m. 153/3).
- İddianamenin kabulü: İddianamenin mahkemece kabul edildiği tarihten itibaren müdafi dosyadaki tüm belgeleri inceleyebilir; kısıtlama sona erer.
- e-Devlet ve UYAP: Kişi, kendisi hakkındaki soruşturma dosyalarına ilişkin bazı bilgileri e-Devlet ve UYAP Vatandaş Portal üzerinden sınırlı olarak görebilir; dosya içeriği ise kural olarak avukat aracılığıyla incelenir.
Ceza Soruşturmasında Deliller ve Savunma
Ceza soruşturmasında savunma, kovuşturmaya kıyasla çoğu zaman daha belirleyicidir; çünkü yeterli şüphe oluşmazsa dava hiç açılmaz. Şüpheli, şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteyebilir (CMK m. 147). Savcılığa sunulacak bir dilekçe ile şu deliller istenebilir:
- Olay yerindeki işyeri, belediye ve trafik kamera kayıtları (bu kayıtlar kısa süre içinde silinebildiğinden talep gecikmeden yapılmalıdır),
- HTS / baz kayıtları, banka hareketleri ve yazışmalar,
- Lehe beyanda bulunacak tanıkların dinlenmesi,
- Darp veya yaralama iddialarında adli tıp muayenesi,
- Teknik konularda bilirkişi incelemesi ve bilirkişi raporuna karşı görüş bildirilmesi,
- Dijital materyallerin imaj ve hash değerlerinin kontrolü.
Soruşturma aşamasında sunulan savunma dilekçesi; olayın şüphelinin bakış açısından anlatıldığı, delillerin tek tek değerlendirildiği ve neden yeterli şüphe bulunmadığının hukuki gerekçeyle açıklandığı bir belge olmalıdır. Bu dilekçe, savcının kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesinde veya uzlaştırma, ön ödeme gibi yolları değerlendirmesinde etkili olabilir.
Uzlaştırma, Ön Ödeme ve Seri Muhakeme
Soruşturma aşaması her zaman iddianame veya takipsizlik kararıyla bitmez. Kanun, bazı suçlarda davanın hiç açılmamasını ya da daha hızlı sonuçlanmasını sağlayan özel yollar öngörür. Bu yolların uygulanıp uygulanmayacağı suç tipine, suçun işlendiği tarihe ve şüphelinin durumuna göre değişir.

Uzlaştırma
Uzlaştırma, şüpheli ile suçtan zarar görenin bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasını sağlayan yoldur (CMK m. 253). Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ile kanunda ayrıca sayılan bazı suçlar (örneğin kasten yaralamanın bazı hâlleri, taksirle yaralama, hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılığın basit hâlleri gibi) uzlaştırma kapsamındadır. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar uzlaştırmaya tabi değildir.
- Uzlaştırma kapsamındaki bir suçta savcı, uzlaştırma yapılmadan iddianame düzenleyemez veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veremez; dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir.
- Uzlaşma teklifi, kanunda belirtilen süre içinde cevaplanmazsa reddedilmiş sayılır.
- Uzlaşma sağlanır ve edim derhâl yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Edim ileri bir tarihe bırakılmış, taksitlendirilmiş veya süreklilik arz ediyorsa kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir; edim yerine getirilmezse kamu davası açılır.
- Uzlaşma belgesinin içeriği, ileride tazminat talebini de etkileyebileceğinden imzalanmadan önce dikkatle incelenmelidir.
Ön Ödeme
Ön ödeme, kanunda belirlenen bir miktarın ödenmesiyle kamu davasının hiç açılmamasını sağlar (TCK m. 75). Uzlaştırma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnızca adli para cezasını veya üst sınırı altı ayı aşmayan hapis cezasını gerektiren suçlar ile kanunda ayrıca sayılan bazı suçlar ön ödeme kapsamındadır. Savcı, şüpheliye ön ödeme teklifini tebliğ eder; şüpheli on gün içinde ödeme yaparsa kamu davası açılmaz. Şüphelinin talebi üzerine miktar, birer ay arayla üç eşit taksitle de ödenebilir.
Hakaret suçunda uzlaştırma ve ön ödeme kapsamı son yıllarda birkaç kez değişmiştir: 7531 sayılı Kanun (RG 14.11.2024) hakaretin bazı hâllerini uzlaştırmadan çıkararak ön ödeme kapsamına almış; Anayasa Mahkemesi E. 2024/197, K. 2025/86 sayılı kararıyla bu düzenlemenin bir kısmını iptal etmiş; ardından 7571 sayılı Kanun ile ilgili atıflar yeniden düzenlenmiştir. Bu nedenle hakaret dosyalarında hangi kurumun uygulanacağı, suç tarihine ve somut hâle göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Seri Muhakeme Usulü
Seri muhakeme usulünde, kanunda sayılan suçlarda savcı, şüpheliye bu usulün uygulanmasını teklif eder; şüpheli müdafi huzurunda kabul ederse savcı, belirlediği cezayı yarı oranında indirerek mahkemeye bildirir ve mahkeme şartları varsa bu doğrultuda hüküm kurar (CMK m. 250). Usul, iddianame düzenlenmeden ve duruşma yapılmadan dosyanın kısa sürede sonuçlanmasını sağlar. Ancak kabul beyanı, kişi hakkında mahkûmiyet hükmü kurulmasına yol açtığından, teklif mutlaka avukatla birlikte değerlendirilmelidir.
Anayasa Mahkemesi, E. 2025/51, K. 2025/184, T. 10.09.2025 (RG 03.12.2025, S. 33096)
CMK m. 250/13’te, şüpheliye “başka bir nedenle ulaşılamaması” hâlinde seri muhakeme usulünün uygulanmayacağı öngörülmekteydi. Anayasa Mahkemesi, kanunda savcılığın davetinin nasıl yapılacağının ve “ulaşılamadı” tespitinin denetiminin düzenlenmediğini, şüphelinin bu tespite karşı etkili bir başvuru yolunun bulunmadığını belirterek kuralın şüpheliye katlanamayacağı bir külfet yüklediğine ve ölçülülük ilkesine aykırı olduğuna karar vermiştir. İptal hükmü, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra, 3 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Okuma yolumuz: Şüpheliye ulaşılamadığı gerekçesiyle seri muhakeme teklifi yapılmadan iddianame düzenlenen dosyalarda, yarı oranındaki indirim imkânının kaybedilip kaybedilmediği ayrıca değerlendirilmelidir. Adres ve iletişim bilgilerinin güncel tutulması da bu açıdan önemlidir.
Savcılık Soruşturmasının Sonu: İddianame, Takipsizlik ve Erteleme
Soruşturma aşamasının sonunda savcı, toplanan delillerin suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturup oluşturmadığını değerlendirir (CMK m. 170). Yeterli şüphe varsa iddianame düzenler; yoksa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Kanunda öngörülen hâllerde ise kamu davasının açılmasını erteleyebilir.
Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (Takipsizlik)
Kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse veya kovuşturma olanağı yoksa savcı kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verir (CMK m. 172). Bu karar, suçtan zarar görene ve ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş olan şüpheliye bildirilir; kararda itiraz süresi ve mercii gösterilir. Takipsizlik kararından sonra kamu davası açılabilmesi için, yeni delil bulunması ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince karar verilmesi gerekir.
Suçtan zarar gören, takipsizlik kararının kendisine tebliğinden itibaren 15 gün içinde, kararı veren savcının görev yaptığı yer ağır ceza mahkemesi yargı çevresindeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173). İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirecek olaylar ve deliller belirtilmelidir. Hâkimlik itirazı yerinde görürse savcı iddianame düzenler; itiraz reddedilirse karar kesinleşir.
Takipsizlik kararı, tutuklama veya adli kontrol kararı ya da seri muhakeme teklifi mi tebliğ edildi? İtiraz ve cevap süreleri günlerle sınırlıdır; süre kaçırılırsa aynı hak çoğu zaman bir daha kullanılamaz. Kararın tebliğ tarihini ve elinizdeki belgeleri bir araya getirerek bir avukatla birlikte izlenecek yolu değerlendirmeniz önerilir.
Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi
Üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda, aşağıdaki şartların birlikte bulunması hâlinde savcı, yeterli şüphe olsa bile kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir (CMK m. 171/2):
- Şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması,
- Soruşturmanın, erteleme hâlinde şüphelinin bir daha suç işlemekten çekineceği kanaatini uyandırması,
- Ertelemenin şüpheli ve toplum açısından kamu davası açılmasından daha yararlı olması,
- Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi.
Erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; kasıtlı bir suç işlenirse kamu davası açılır. Bu karara karşı da CMK m. 173 hükümlerine göre itiraz edilebilir.
İddianame ve İddianamenin İadesi
Yeterli şüphe varsa savcı, görevli ve yetkili mahkemeye hitaben iddianame düzenler. Mahkeme, iddianamenin ve soruşturma evrakının verilmesinden itibaren on beş gün içinde eksik veya hatalı bulduğu iddianameyi iade edebilir (CMK m. 174). İddianamenin kabulüyle soruşturma aşaması sona erer ve kovuşturma aşaması başlar; şüpheli artık sanık sıfatını alır.
Mağdur ve Şikâyetçi Açısından Ceza Soruşturması
Soruşturma aşaması yalnızca şüpheli için değil, suçtan zarar gören için de kritik öneme sahiptir. Mağdurun delilleri zamanında sunması, ifadesinde olayı eksiksiz anlatması ve takipsizlik kararına süresinde itiraz etmesi, failin yargılanıp yargılanmayacağını doğrudan belirler.
- Şikâyet süresi: Şikâyete bağlı suçlarda, fiili ve faili öğrenme tarihinden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunulmalıdır (TCK m. 73). Hakaret suçunda ayrıca fiilden itibaren iki yıllık üst sınır vardır.
- Suç duyurusu dilekçesi: Olay, tarih, yer, failin kimliği ve deliller açıkça gösterilmelidir. Soyut ve delilsiz başvurular hakkında soruşturma başlatılmayabilir.
- Delil talebi: Mağdur da kamera kayıtları, rapor ve tanıkların dinlenmesi gibi delillerin toplanmasını isteyebilir (CMK m. 234).
- Baro tarafından vekil: Mağdur çocuk, sağır veya dilsiz ya da kendisini ifade edemeyecek derecede malul ise ve vekili yoksa istem aranmaksızın; kanunda belirtilen diğer bazı hâllerde ise istemi üzerine baro tarafından vekil görevlendirilir.
- Uzlaşma: Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda mağdurun teklifi kabul edip etmeyeceği ve edimin içeriği, tazminat hakları bakımından da önem taşır.
Doktor ve sağlık personeline yönelik şikâyetlerde ceza soruşturmasıyla birlikte tazminat yolu da değerlendirilebilir; bu konuda malpraktis davası rehberimize göz atabilirsiniz.
Soruşturma Aşaması Ne Kadar Sürer?
Kanunda soruşturmanın ne kadar süre içinde tamamlanacağına dair genel bir süre yoktur. Basit dosyalar birkaç hafta veya ay içinde sonuçlanabilirken bilirkişi incelemesi, dijital inceleme, yurt dışı yazışması veya çok sayıda şüpheli içeren dosyalar yıllarca sürebilir. Bununla birlikte soruşturmanın makul sürede tamamlanması, Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkının bir parçasıdır.
Soruşturma süresini sınırlayan en önemli kurum dava zamanaşımıdır (TCK m. 66). Zamanaşımı süresi, suç için kanunda öngörülen cezanın üst sınırına göre belirlenir; örneğin beş yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıldır. Zamanaşımı dolmuşsa savcı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir.
Soruşturmanın devam etmesi, bazı kamu görevlerine atanma veya güvenlik soruşturması gibi süreçleri de etkileyebilir. Bu konuda güvenlik soruşturması olumsuz çıkarsa rehberimize göz atabilirsiniz.
Bursa’da Soruşturma Aşaması
Bursa’da merkez ilçelerde (Osmangazi, Nilüfer, Yıldırım ve çevresi) işlenen suçlara ilişkin soruşturmalar Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülür. Soruşturma evresinde tutuklama, adli kontrol, arama ve el koyma gibi hâkim kararı gerektiren işlemlere Bursa sulh ceza hâkimlikleri karar verir; takipsizlik kararlarına yapılan itirazlar da sulh ceza hâkimliklerince incelenir. İnegöl, Gemlik, Mustafakemalpaşa, Karacabey, Orhangazi gibi kendi adliyesi bulunan ilçelerde ise o ilçenin başsavcılığı ve sulh ceza hâkimliği görevlidir.
İfade işlemleri; olayın yerine göre ilgili polis merkezi, jandarma komutanlığı veya doğrudan adliyedeki savcılık bürosunda yapılabilir. Bursa dışında yaşayan şüphelinin ifadesi, bulunduğu yer savcılığına talimat yazılarak da alınabilir. İfade çağrısı geldiğinde, çağrının hangi dosyadan ve hangi birimden geldiği öğrenilerek hazırlık yapılmalıdır.
Soruşturma Aşamasında Sık Yapılan Hatalar
- İsnadı ve dosyadaki delilleri öğrenmeden ayrıntılı açıklama yapmak.
- Kolluğa “gayriresmî” sohbet sırasında, olay yerinde veya araçta aleyhe sonuç doğurabilecek açıklamalarda bulunmak.
- İfade tutanağını okumadan imzalamak; yanlış yazılan cümleleri düzelttirmemek.
- Lehe delilleri, özellikle silinebilecek kamera kayıtlarını zamanında talep etmemek.
- Tutuklama, adli kontrol veya takipsizlik kararına karşı 7 ve 15 günlük itiraz sürelerini kaçırmak.
- Seri muhakeme, uzlaşma veya ön ödeme tekliflerini sonuçlarını bilmeden kabul ya da reddetmek.
- İfade çağrısına uymayıp zorla getirme kararıyla karşılaşmak.
- Mağdur olarak şikâyet süresini veya takipsizlik kararına itiraz süresini geçirmek.
- Telefon dolandırıcılarının “ifade” veya “soruşturma” bahanesiyle istediği para ya da bilgileri vermek.
Soruşturma Aşamasında Avukatın Rolü
Soruşturma aşaması, dava açılıp açılmayacağının belirlendiği evre olduğundan savunmanın en etkili olabileceği aşamadır. Avukat; ifade öncesinde dosyayı ve isnadı inceleyerek şüpheliyle birlikte savunma stratejisini belirler, ifade sırasında şüphelinin yanında bulunur, tutanağın doğru düzenlenmesini sağlar ve hukuka aykırı işlemlere karşı tutanağa şerh düşer. Tutuklama sorgusunda tutuklama nedenlerinin bulunmadığını ve adli kontrolün yeterli olacağını ortaya koyar; tutuklama, adli kontrol, arama ve el koyma kararlarına süresinde itiraz eder.
Avukat ayrıca lehe delillerin toplanmasını talep eder, bilirkişi raporlarına karşı görüş sunar, uzlaştırma, ön ödeme ve seri muhakeme tekliflerinin sonuçlarını değerlendirir. Mağdur açısından ise suç duyurusunun eksiksiz hazırlanmasına, delillerin zamanında sunulmasına ve takipsizlik kararına süresinde itiraz edilmesine yardımcı olur.
Sıkça Sorulan Sorular
Soruşturma aşaması nedir?
Suç şüphesinin savcılık veya kolluk tarafından öğrenilmesiyle başlayan ve iddianamenin mahkemece kabulüne kadar süren ceza muhakemesi evresidir. Bu evrede savcı delilleri toplar ve dava açılıp açılmayacağına karar verir.
Soruşturma ile kovuşturma arasındaki fark nedir?
Soruşturma, savcının yürüttüğü ve iddianamenin kabulüne kadar süren evredir; kişi bu evrede şüphelidir. Kovuşturma ise iddianamenin kabulüyle başlayan ve mahkemenin yürüttüğü yargılama evresidir; kişi bu evrede sanıktır.
İfadeye çağrıldım, gitmek zorunda mıyım?
Evet. Usulüne uygun çağrıya uymayan şüpheli zorla getirilebilir. Ancak ifadeye giderken avukat yardımı isteme ve susma hakkınız vardır; isnadı öğrenmeden açıklama yapmak zorunda değilsiniz.
Soruşturma aşamasında avukat zorunlu mu?
Kural olarak zorunlu değildir, ancak her zaman avukat yardımı istenebilir. Şüpheli çocuksa, sağır veya dilsizse, kendisini savunamayacak derecede malulse ya da alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suç söz konusuysa istem aranmaksızın baro tarafından müdafi görevlendirilir.
Susma hakkını kullanmak aleyhime değerlendirilir mi?
Susma hakkı kanuni bir haktır ve kullanılması tek başına aleyhe delil olarak değerlendirilemez. Ancak bazı durumlarda lehe olan açıklamaların zamanında yapılması da önemlidir; bu nedenle karar avukatla birlikte verilmelidir.
Gözaltı süresi ne kadardır?
Kural olarak yakalama anından itibaren 24 saattir. Toplu suçlarda savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatabilir. Gözaltına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
Tutuklama kararına nasıl itiraz edilir?
Tutuklama kararına öğrenme veya tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz edilir. İtirazı, kararı veren sulh ceza hâkimliğinden sonraki numaralı sulh ceza hâkimliği inceler. Ayrıca her aşamada tahliye talep edilebilir.
Soruşturma dosyasını görebilir miyim?
Avukatınız, kısıtlama kararı yoksa soruşturma dosyasını inceleyebilir ve belgelerin örneğini alabilir. Kısıtlama kararı olsa bile şüphelinin ifade tutanakları, bilirkişi raporları ve hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlere ait tutanaklar incelenebilir.
Soruşturma aşaması ne kadar sürer?
Kanunda genel bir süre yoktur. Basit dosyalar birkaç ay içinde sonuçlanabilirken bilirkişi veya dijital inceleme gerektiren dosyalar daha uzun sürebilir. Dava zamanaşımı dolarsa soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sona erer.
Takipsizlik kararına itiraz süresi kaç gündür?
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara suçtan zarar gören, tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi adli sicile işlenir mi?
Bu karar mahkûmiyet hükmü değildir ve adli sicil kaydında mahkûmiyet olarak yer almaz; kanunda belirtilen amaçlarla kullanılmak üzere ayrı bir sisteme kaydedilir. Beş yıllık erteleme süresi içinde kasıtlı suç işlenirse kamu davası açılır.
Seri muhakeme teklifini kabul etmeli miyim?
Seri muhakeme, cezada yarı oranında indirim sağlar ancak kabul beyanı mahkûmiyet hükmüne yol açar. Delil durumu, beraat ihtimali ve cezanın sonuçları değerlendirilmeden karar verilmemelidir; teklif müdafi huzurunda kabul edilir.
Uzlaşmayı kabul etmezsem ne olur?
Uzlaşma sağlanamazsa soruşturmaya kaldığı yerden devam edilir ve savcı delillere göre iddianame düzenler veya kovuşturmaya yer olmadığına karar verir.
Bursa’da soruşturma işlemleri nerede yapılır?
Merkez ilçelerde Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturmayı yürütür; tutuklama, arama ve takipsizliğe itiraz gibi konulara Bursa sulh ceza hâkimlikleri bakar. Kendi adliyesi bulunan ilçelerde o ilçenin savcılığı ve hâkimliği görevlidir.
Av. Zeki Kaner – İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Bursa Osmangazi’deki bürosunda ceza, kira, aile, miras, iş ve icra hukuku başta olmak üzere çeşitli alanlarda avukatlık faaliyetini sürdürmektedir.
Hakkınızda soruşturma mı başlatıldı, ifadeye mi çağrıldınız ya da bir yakınınız gözaltına mı alındı? İfade öncesi hazırlık, tutuklama ve adli kontrol kararlarına itiraz ile takipsizlik kararına itiraz sürelerini göz önünde bulundurarak, izlemeniz gereken yol için Bursa’daki büromuza danışabilirsiniz.
Av. Zeki Kaner
Çiftehavuzlar Mah. Çelebi Mehmet Bulvarı No:169 D Blok Kat:5 Daire:19, Osmangazi / Bursa
Telefon: 0555 506 01 16
Çalışma saatleri: Hafta içi 09:00 – 18:00 (randevu ile)
Danışmanlık ücretlidir.
Kaynakça
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 2, 90, 91, 95, 100–111, 116–135, 141, 145–160, 170–174, 234, 250, 253, 267–268
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 66, 73, 75
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 19, 36, 38
- 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun
- 7531 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, RG 14.11.2024, S. 32722
- Anayasa Mahkemesi, E. 2025/51, K. 2025/184, T. 10.09.2025, RG 03.12.2025, S. 33096
- Anayasa Mahkemesi, E. 2024/197, K. 2025/86, T. 27.03.2025, RG 29.05.2025, S. 32914
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2022/388, K. 2022/824, T. 22.12.2022
- Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/17836, K. 2023/25607, T. 13.12.2023
- Yargıtay kararları, esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama sisteminden sorgulanabilir.
Yasal Uyarı: Bu makaledeki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki görüş niteliğinde değildir. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, işlem yapmadan önce bir avukattan hukuki destek alınması önerilir. Mevzuat ve içtihattaki değişiklikler nedeniyle bilgilerin güncelliği ayrıca kontrol edilmelidir.